Prawa człowieka a propaganda narodowego socjalizmu– łamanie praw człowieka dawniej i dzisiaj

Warsztaty dla młodzieży w ramach podróży studyjnych w MDSM w Oświęcimiu
Ewa Guziak

Uchwalenie Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka w 1948 roku było odpowiedzią na historyczną niesprawiedliwość dokonaną w czasie II wojny światowej. Stephane Hessel, jeden z autorów Deklaracji, w roku 1998 napisał o jej znaczeniu:
Kiedy wojna się skończyła, myśleliśmy: Albo świat się zaraz skończy, albo przyjdzie coś zupełnie Nowego. I co to było to Nowe? To było zwycięstwo nowej innej wizji człowieka            i społeczeństwa.
W świetle tych słów, koniecznością staje się dzisiaj, po prawie 60 latach od uchwalenia tego dokumentu, edukacja młodego pokolenia w zakresie praw człowieka, oparta na konkretnych przykładach zaczerpniętych z historii.
Ideą warsztatów jest zarówno przybliżenie metod i elementów propagandy stosowanej przez nazistów w Trzeciej Rzeszy na podstawie prezentacji multimedialnej, jak i – w części warsztatowej – zainspirowanie młodzieży do dyskusji nad konkretnymi artykułami Deklaracji, na podstawie materiałów opracowanych do kilku wybranych tematów. Połączenie zagadnień historycznych ze współczesnymi służy wzbudzeniu zainteresowania uczestników warsztatów, a dzięki temu umożliwia im zyskanie szerszego spojrzenia na zjawiska zachodzące obecnie w społeczeństwie.

Wiek uczestników: 16-18 lat
Czas trwania: 2-3 godziny
Prowadzenie:  Ewa Guziak

Przykład odwagi cywilnej: Irena Sendler – ratująca dzieci żydowskie z warszawskiego Getta

Warsztaty dla młodzieży w ramach podróży studyjnych w MDSM w Oświęcimiu
Anna Meier

 Irena Sendler urodziła się w 1910 roku, zmarła w 2008 r. w wieku 98 lat, w skromnym pokoju w katolickim domu w Warszawie. Za życia mało kto pamiętał o Irenie Sendler, ponieważ jak większość członków polskiego Podziemia i Ruchu Oporu, które charakteryzowały się postawami antyniemieckimi i antysowieckimi narażona była ze strony powstałego po wojnie pod dyktando Związku Radzieckiego państwa polskiego na szykany. Pamięć o ludziach takich jak ona ze strony państwa polskiego była tabuizowana. Dopiero w 1965 roku Irena Sendler została odznaczona przez Instytut Yad Vashem medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. W 2003 r. otrzymała od rządu polskiego najwyższe odznaczenie państwowe, medal Orła Białego za odwagę i waleczność. Od 2007 r. Irena Sendler była dwukrotnie proponowana do Pokojowej Nagrody Nobla. Na krótko przed śmiercią polska dziennikarka Anna Mieszkowska wspólnie z Ireną Sendler spisała jej biografię, która jest podstawą warsztatu. Irena Sendler uratowała 2.500 dzieci z Getta Warszawskiego. Za ratowanie obywateli pochodzenia żydowskiego w okupowanej Polsce, jako jedynym okupowanym kraju, groziła kara śmierci. Irena Sendler swoją osobą reprezentuje los ludzi podporządkowanych surowej niemieckiej polityce w okupowanej Polsce, jej postawa jest wyjątkowym przykładem odwagi cywilnej i samodzielnego działania.

W ośmiu małych grupach uczestnicy warsztatu opracują najważniejsze etapy z życia Ireny Sendler, które odzwierciedlają równocześnie ważne historyczne wydarzenia (Getto Warszawskie, powstanie w Getcie Warszawskim w 1943 r., powstanie warszawskie w 1944 r.), które kolejno zaprezentują przed całą grupą. Zajmując się biografią Ireny Sendler uczestnicy nabędą samodzielnie wiedzy o Polskim Państwie Podziemnym, działalności Ireny Sendler w Podziemiu oraz rozważą wspólnie temat odwagi cywilnej. W Polsce istniał największy ruch oporu w okupowanej Europie, którym kierował, tak samo jak Armią Krajową polski rząd na uchodźctwie z siedzibą w Londynie, który był odpowiedzialny za organizację sądownictwa, „latających” uniwersytetów i tajnych szkół („tajne komplety”), podziemnej prasy, wydawnictw, przygotowywał także zbrojne powstanie w Warszawie. Irena Sendler należała do podziemnej organizacji „Żegota” (Rada Pomocy Żydom), ta uratowała w okresie 1942 - 1945 75.000 polskich Żydów. Irena Sendler była w tym czasie organizatorką sekcji dziecięcej. Po prezentacjach w dyskusji podsumowującej uczestnicy zastanowią się, co umożliwiło i motywowało Irenę Sendler do działania i na ile przykład ten nasuwa nam na myśl sytuacje z życia codziennego z naszego otoczenia, w których naruszane są prawa człowieka i w jaki sposób współcześnie możemy się wykazać odwagą cywilną.

Wiek uczestników: młodzież od 16 lat i dorośli
Czas trwania: 2-3 godziny
Prowadzenie: Anna Meier

Ludobójstwo w przeszłośći i współcześnie: Auschwitz i Ruanda – przykłady ruchu oporu i odwagi cywilnej

Warsztaty dla młodzieży w ramach podróży studyjnych w MDSM w Oświęcimiu
Teresa Miłoń-Czepiec

 W 1994 roku miał miejsce konflikt w Ruandzie, będący jednym z najtragiczniejszych rozdziałów                  w historii nie tylko Afryki, ale i świata. W ciągu 100 dni zamordowanych zostało prawie milion osób. Ekstremiści Hutu zabijali Tutsi z zimną krwią, często występując przeciwko swoim sąsiadom, a nawet członkom rodziny.
Tym wstrząsającym aktom ludobójstwa świat przyglądał się obojętnie…
Wprowadzenie tematu rzezi dokonanej na Tutsich w Ruandzie, jako jednego z punktów programu podróży studyjnej do Auschwitz, ma na celu uświadomienie uczestnikom warsztatów, że problem ludobójstwa dotyczy nie tylko odległych wydarzeń historycznych, takich jak Auschwitz, ale również społeczności żyjących współcześnie w miejscach, gdzie życie ludzkie często jest nic nie warte, a o których my wiemy niewiele lub prawie nic.
Praca warsztatowa jest prowadzona z wykorzystaniem filmu fabularnego pt.: „Hotel Ruanda”               i wprowadza uczestników w temat historycznego powstania konfliktu oraz przebiegu mordu, stawiając  przed młodzieżą pytania o mechanizmy prowadzące do takich wydarzeń, jak Auschwitz czy Ruanda.
Przedstawiona w filmie, oparta na prawdziwych wydarzeniach, historia menadżera Hotelu Paula Rusesabaginy, który w czasie ludobójstwa uratował od śmierci 1268 osób, stanowi punkt wyjścia tej części warsztatów, w której najważniejszym zagadnieniem jest temat odwagi cywilnej. Po raz kolejny dowodzi się, że zwykli ludzie zdolni są do bohaterskich czynów. W tym kontekście podczas pracy w grupach zostaje postawione pytanie o rolę, jaką odegrały w konflikcie media i Narody Zjednoczone. Najważniejsze pytanie dotyczy jednak osobistej odpowiedzialności każdego człowieka w odniesieniu do jego własnej biografii. Ostatecznie warsztat ma więc na celu utwierdzenie młodzieży w przekonaniu, że każdy człowiek, poprzez osobiste zaangażowanie, w zwyczajnych sytuacjach, w codziennym życiu może wiele zdziałać, broniąc praw drugiego człowieka.


Wiek uczestników: 16 – 18 lat
Czas trwania: film – 2 godz., warsztat – 2,5 godz.
Prowadzenie: Teresa Miłoń - Czepiec

O banalności dobra. Cywilny opór i odwaga cywilna. Październik 1943. Akcja ratowania duńskich Żydów przed Zagładą

Warsztaty dla młodzieży w ramach podróży studyjnych w MDSM w Oświęcimiu
Elżbieta Pasternak

Akcje ratowania ludzi jako formy cywilnego oporu do początku lat 90-tych były prawie całkowicie ignorowane. Historie tych, którzy ukrywali prześladowanych, otaczali ich opieką czy pomagali w ucieczce były nierzadko tabuizowane, gdyż wskazywały na zaniechanie działania przez większość. Od filmu „Lista Schindlera” Stevena Spielberga zapomniani bohaterowie, którzy albo bardzo późno albo w ogóle nie zostali uhonorowani za swoje czyny, coraz częściej są obecni w historiografii i publicznej debacie. Opowieści o „cichych bohaterach ratujących życie” kierują naszą uwagę na życie i wolę przeżycia innych ludzi oraz uświadamiają nam, że również w czasach narodowego socjalizmu istniała możliwość solidaryzowania się z osobami wykluczonymi ze społeczeństwa a czasem ta solidarność przekształcała się w konkretne działanie. (z: Verena Haug, „Rettergeschichten aus pädagogischer Perspektive – ein Diskussionsbeitrag”)
W ramach warsztatu prezentuje się historię żydowskiej społeczności w Danii, a także zasady  narodowego socjalizmu, niemiecką politykę okupacyjną oraz strategie duńskiej polityki, duński ruch oporu oraz akcje, mające na celu ratowanie duńskich Żydów przed Zagładą        w październiku 1943 r. We wprowadzeniu zostaje krótko naświetlony system okupacji niemieckiej w północo-zachodnio-południowej części Europy w oparciu o studia Raula Hilberga. Z kolei w podgrupach opracowuje się teksty i fotografie z wystawy „Oktober 1943. Die dänischen Juden – Rettung vor der Vernichtung“ (wyd. Königlich Dänisches Ministerium des Äußeren und das Museum des Dänischen Widerstands 1940-1945). Po aktywnym oprowadzaniu po wystawie dokonanym przez poszczególne podgrupy poddaje się pod dyskusję, w odniesieniu do omawianego wydarzenia historycznego i współczesności następujące zagadnienia: Jakie okoliczności są przesłankami do działania? Jakie wartości dodają odwagi ludziom, którzy decydują się ratować innych? Jakie motywacje skłaniają ich, aby odważnie zareagować pod groźbą utraty życia? Czy są to herosi, czy zwyczajni mężczyźni i kobiety?, Czym jest właściwie odwaga cywilna i cywilny opór? Fakultatywnie proponuje się także film dokumentalny „Die Schindlers - Retter mit Diplomatenpass” Dietmara Schulza (ZDF–History, 2007).

Wiek uczestników: od 17 lat
Czas trwania: 3 godziny
Prowadzenie: Elżbieta Pasternak