Fundacja „Pamięć Odpowiedzialność Przyszłość” (EVZ) z Berlina oraz Fundacja na rzecz Międzynarodowego Domu Spotkań Młodzieży w Oświęcimiu serdecznie zaprasza uczniów i uczennice oświęcimskich szkół średnich do udziału w pierwszej edycji projektu pt. „Prawa człowieka zaczynają się od praw dzieci i młodzieży”.

Projekt skierowany jest do młodzieży w wieku 16-18 lat, zainteresowanej problematyką praw człowieka oraz praw dzieci i młodzieży i ich naruszeń w kontekście historycznym i współczesnym. Obejmuje cykl 4 modułów, na które składają się zajęcia warsztatowe, wykłady, prezentacje, projekcje filmów, spotkania ze świadkami wydarzeń oraz sesje dyskusyjne.

Poprzez pracę problemową, opierając się na przykładach naruszania praw dzieci i młodzieży zaczerpniętych z historii i współczesności, przybliża się uczestnikom projektu abstrakcyjne pojęcia i wyobrażenia wartości, które znajdują swe odbicie w formie normatywnych aktów prawnych ujętych w dokumencie Konwencji o Prawach Dziecka. Ogólnym celem jest przy tym uwrażliwienie uczestników na kwestie nienaruszalności praw człowieka i praw dziecka, wychowanie do tolerancyjnego, demokratycznego, antyautorytarnego współżycia w zbiorowości, wskazanie na normatywne instrumenty prawne, które im przysługują oraz kształtowanie krytycznego myślenia i umiejętności działania, które pomagają młodym ludziom w podejmowaniu samodzielnych inicjatyw w środowisku lokalnym.

Partnerami w realizacji projektu są eksperci z Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka/ Warszawa, Żydowskiego Instytutu Historycznego/ Warszawa, Katedry Europeistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego/ Kraków, Stowarzyszenia „Pro Humanum”/ Warszawa, Centrum Żydowskiego w Oświęcimiu oraz trenerki Teatru Forum.

Każdy uczestnik otrzyma certyfikat zaświadczający udział w projekcie (wymagane uczestnictwo we wszystkich warsztatach).

MDSM gwarantuje podczas wszystkich zajęć opiekę pedagogiczną, zajęcia odbywają się w sali seminaryjnej w MDSM. Dokładny program warsztatów w ramach 4 modułów znajduje się w załączonym opisie projektu. W przerwie między zajęciami proponujemy dla wszystkich uczestników i prowadzących obiad. Uczestnicy otrzymują także w ramach poszczególnych modułów towarzyszące materiały.

Efekty dwóch edycji projektu zostaną udokumentowane w formie publikacji, którą zamierzamy wydać wraz z berlińską Fundacją „Pamięć Odpowiedzialność Przyszłość” w 2013. r. Osoby zainteresowane udziałem w projekcie prosimy o wypełnienie ankiety zgłoszeniowej i dosłanie pocztą lub drogą elektroniczną na podany adres do 23.02.2010 r. W przypadku większej ilości zgłoszeń MDSM zastrzega sobie możliwość rozmów kwalifikacyjnych przed projektem.

Zachowując pamięć o ofiarach narodowosocjalistycznego bezprawia Fundacja EVZ angażuje się w działania na rzecz przestrzegania praw człowieka i budowania porozumienia między ludźmi. Fundacja EVZ daje tym samym wyraz obowiązującej nieustannie politycznej i moralnej odpowiedzialności państwa, gospodarki i społeczeństwa za popełnione narodowosocjalistyczne bezprawie.

Fundacja EVZ wspiera międzynarodowe projekty obejmujące:

• konfrontację z historią
• działanie na rzecz praw człowieka
• zaangażowanie dla ofiar narodowego socjalizmu

Fundacja powstała w 2000 roku, jej podstawowym celem była przede wszystkim wypłata odszkodowań dla byłych robotników przymusowych. Program wypłat odszkodowań został zamknięty w 2007 roku. Kapitał założycielski Fundacji obejmuje 5,2 miliardów euro i został zgromadzony przez niemieckie państwo i podmioty gospodarcze. Z tej kwoty 358 milionów euro jako kapitał Fundacji zostało przeznaczonych na działalność grantową. Ze środków tych finansowana jest stała działalność Fundacji EVZ.

Program grantowy dla nauczania o prawach człowieka poprzez edukację historyczną „Menschen Rechte Bilden” Fundacji Pamięć Odpowiedzialność Przyszłość (EVZ)

Uchwalenie przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka w 1948 roku i kolejnych międzynarodowych aktów było odpowiedzią na doświadczenia 2. wojny światowej, pracy przymusowej i Holokaustu. Nauczanie o prawach człowieka może się istotnie przyczynić do wdrażania w życie i egzekwowania praw człowieka. Ludzie stają się świadomi swoich praw i umocnieni w działaniu na rzecz ich ochrony. Poprzez program grantowy „Menschen Rechte Bilden” Fundacja EVZ zamierza wspierać innowacyjne projekty edukacyjne, które w wyższym stopniu niż dotychczas integrują nauczanie o prawach człowieka z edukacją historyczną.

Program grantowy obejmuje następujące inicjatywy:

• wspieranie projektów wraz z towarzyszącymi im warsztatami kontaktowymi i doradczymi;
• Międzynarodową Akademię Praw Człowieka „Pamięć i prawa człowieka” skierowaną do multiplikatorów
• publikacje
• międzynarodową konferencję „Prawo, które czyni nas ludźmi – prawa człowieka jako odpowiedź na historyczne i współczesne bezprawie” (Norymberga, 20.-22.11.2009 r.)

W ramach programu grantowego „Menschen Rechte Bilden” dotowane są projekty edukacyjne, którym towarzyszy odpowiednia opieka zespołu kierującego. Na drugi termin konkursowy: 15.05.2009 r. wpłynęły do Fundacji 42 szkice projektów, które opiniowane były przez niezależne jury w składzie:

• prof. Monique Eckmann, socjolog, specjalizacja: perspektywy edukacji o rasizmie, antysemityzmie i prawicowym ekstremizmie; członek szwajcarskiej delegacji „Task Force for International Cooperation on Holocaust Education, Remembrance and Research”, Genewa (Szwajcaria)
• Annegret Ehmann, historyk i pedagog, specjalizacja: historia i edukacja polityczna, Berlin (Niemcy)
• dr Rainer Huhle, politolog, specjalizacja: historia praw człowieka, nauczanie o prawach człowieka, polityka pamięci, polityka pamięci w Ameryce Łacińskiej, Norymberga (Niemcy)
• prof. dr hab. Zdzisław Kędzia, Katedra Prawa Konstytucyjnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu; członek Komitetu ONZ, specjalizacja: prawa gospodarcze, społeczne i kulturalne, Poznań (Polska)
• dr Anja Mihr, politolog, specjalizacja: prawa człowieka, procesy demokratyzacji, transitional justice, reconciliation, nauczanie o prawach człowieka, Berlin & Utrecht (Niemcy & Holandia)

Do udziału w drugich warsztatach kontaktowych i doradczych w Berlinie w ramach programu grantowego „Menschen Rechte Bilden”, które miały miejsce w dniach 27.-30.08.2009 r. zaproszono 13 projektów z Niemiec, Polski, Izraela, Białorusi i Republiki Czeskiej, które zostały pozytywnie zaopiniowane przez jury. Polskę reprezentuje projekt Fundacji na Rzecz MDSM w Oświęcimiu pt. „Prawa człowieka zaczynają się od praw dzieci i młodzieży”.

Na podstawie obserwacji i raportów dotyczących wdrażania w życie Konwencji o Prawach Dziecka w Polsce podkreśla się, że świadomość i wiedza grup osób, które pracują z lub dla dzieci i młodzieży, samych dzieci i młodzieży, jak również rodziców i opinii publicznej jest niewystarczająca.

Komitet Praw Dziecka przy ONZ zaleca, aby zapewnić rodzicom, nauczycielom, urzędnikom, przedstawicielom administracji rządowej, sądownictwa i Kościoła szerszy dostęp do materiałów edukacyjnych, poruszających problematykę praw oraz wolności dzieci i młodzieży, przy uwzględnieniu ich poglądów i aktywnego udziału (prawo do nauki). Również artykuł o ochronie przed dyskryminacją jest egzekwowany w sposób niewystarczający, przede wszystkim w odniesieniu do szczególnie zagrożonych grup dzieci i młodzieży (z uwagi na ich status społeczny czy ekonomiczny, upośledzenie, przynależność do grup mniejszościowych).

Kolejnym obszarem, na który zwraca uwagę Komitet, jest złe traktowanie i używanie przemocy w domu, w szkołach i innych instytucjach. Konieczne jest wprowadzenie systemu przyjmowania, kontroli i rozpatrywania skarg oraz absolutnego zakazu stosowania kar cielesnych w domu, w szkołach i innych instytucjach (artykuł o ochronie przed wszelkimi formami przemocy fizycznej i psychicznej). Poprzez pracę problemową, opierając się na przykładach naruszania praw dzieci i młodzieży zaczerpniętych z historii i współczesności, przybliża się uczestnikom projektu abstrakcyjne pojęcia i wyobrażenia wartości, które znajdują swe odbicie w formie normatywnych aktów prawnych ujętych w dokumencie Konwencji o Prawach Dziecka.

Ogólnym celem jest przy tym uwrażliwienie uczestników na kwestie nienaruszalności praw człowieka i praw dziecka, wychowanie do tolerancyjnego, demokratycznego, antyautorytarnego współżycia w zbiorowości, wskazanie na normatywne instrumenty prawne, które im przysługują oraz kształtowanie krytycznego myślenia i umiejętności działania, które pomagają młodym ludziom w podejmowaniu samodzielnych inicjatyw w środowisku lokalnym.

Rozwój prawnej ochrony dzieci i młodzieży rozpoczyna się po 2. wojnie światowej. W 1924 roku uchwalona zostaje pierwsza Deklaracja Praw Dziecka, zwaną Genewską. Zwiera ona 5 zasad, mówiących o równym traktowaniu dzieci bez względu na ich rasę, narodowość, wyznanie. Dzieci zawsze powinny mieć zapewnioną opiekę i pomoc, a w szczególności w sytuacji zagrożenia.

Po 2. wojnie światowej Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dzięki inicjatywie Polski powołuje UNICEF (Fundacja Narodów Zjednoczonych dla Dzieci, 1946 r.). Początkowo organizacja ta ma za zadanie udzielanie pomocy dzieciom – ofiarom 2. wojny światowej, później działalność rozszerzona jest na inne dziedziny m.in. zdrowie, oświatę.

W 1959 r. proklamowana jest Deklaracja Praw Dziecka, która jest rozszerzeniem Deklaracji Genewskiej. W 1978 roku Polska składa propozycję projektu Konwencji o Prawach Dziecka. Zanim dokument nabiera mocy prawnej, nie istnieją żadne normatywne akty prawne chroniące dzieci. 20 listopada 1989 roku Konwencja zostaje uchwalona przez Generalne Zgromadzenie NZ. Dziś jest to najważniejszy dokument chroniący prawa dzieci i młodzieży na płaszczyźnie globalnej.

Dziecko postrzegane jest jako osoba, posiada swoje prawa i wolności, które są chronione. Polska ratyfikowała Konwencję w 1991 r.

Beneficjentem projektu w jego pierwszej edycji w 2010 r. jest młodzież z Oświęcimia. W kolejnych edycjach zamierzamy zaprosić do udziału młodzież z regionu Małopolski i Śląska. Program obejmuje cykl 4 modułów realizowanych w czasie jednego roku. Pod względem treści w centrum uwagi znajdują się prawa i wolności dzieci i młodzieży oraz ich naruszenia w kontekście historycznym i współczesnym. Praca z grupą celową z Oświęcimia w pierwszej edycji projektu pozwala w towarzyszącej analizie uchwycić wpływ miejsca historycznego Auschwitz na postrzeganie praw człowieka oraz praw dzieci i młodzieży. Uwaga skupi się na utrwalonych w procesie socjalizacji w rodzinie, w szkole i w otaczającym środowisku wzorcach pamięci oraz różnorodnych, obarczonych stereotypami i uprzedzeniami „obrazach w głowie”, które często w sposób nieświadomy przekazywane są z pokolenia na pokolenie, kształtując osobowość i sposoby zachowań młodych ludzi.

Grupa celowa: młodzież oświęcimskich szkół średnich (16-18 lat), 30 osób (wolny nabór)

W pierwszym i drugim module, w ramach dwóch trzydniowych warsztatów historycznych, kładzie się nacisk na rozwijanie u uczestników zrozumienia i empatii wobec sytuacji dzieci i młodzieży w czasie 2. wojny światowej i Holokaustu. Obiektem zainteresowania są wczesne świadectwa dzieci żydowskich, spisywane w latach 1944-1948.

Jak podkreśla prof. Feliks Tych wojna ta stała się „pierwszą w historii wojną świadomie zwróconą także przeciwko dzieciom”. Przy tym szło nie o wszystkie dzieci z krajów okupowanych, lecz o reprezentantów bardzo konkretnej grupy: o dzieci żydowskie i to o wszystkie dzieci bez wyjątku. Dzieci żydowskie, niezależnie od wieku, płci czy zdolności, z woli Hitlera i jego najbliższego otoczenia, przy cichej zgodzie lub udawanej niewiedzy większości społeczeństwa niemieckiego i bierności większości społeczeństw okupowanej Europy, zostały skazane na śmierć. Dziś historycy szacują, że spośród prawie 6 milionów żydowskich ofiar Zagłady ponad 1,5 miliona stanowiły dzieci do 15 roku życia. (…) Wojna była dla nich szczególnym doświadczeniem. Nie tylko doświadczały jej skutków na sobie, ale i obserwowały to, co działo się wokół nich. Obserwowały śmierć swoich najbliższych, rodzeństwa, matki ojca. Były mimowolnymi świadkami masowych egzekucji ich rodzin, najbliższych krewnych i znajomych. Codziennością było dla nich poczucie samotności, strachu i głodu. Zdarzało się, że dzieci kilkunastoletnie utrzymywały swoich rodziców, którzy pozbawieni pracy nie mogli zapewnić swym rodzinom minimum egzystencji. Dzieci były wreszcie ofiarami obozów koncentracyjnych. Dramat ich losu polegał na tym, że tam właśnie uczyły się świata Ze zwykłego normalnego świata zostały wrzucone w świat pełen okrucieństwa i zła.

Los dzieci żydowskich nie był obojętny tej nielicznej grupie Polaków, którzy odważyli się podać potrzebującym pomocną dłoń. Ratowanie i opieka nad dzieckiem żydowskim to piękna karta, do niedawna zupełnie przemilczana – ratowaniem dzieci żydowskich niemal od początku okupacji zajmowała się Irena Sendlerowa. Jako pracownica Wydziału Opieki Społecznej wchodziła do getta w Warszawie i pomagała tym, którzy potrzebowali jej najbardziej – dzieciom właśnie. Wraz ze swymi współpracownicami uratowała około 2.500 dzieci żydowskich. Przeżyły one czas wojny w polskich rodzinach, sierocińcach i domach dziecka prowadzonych przez żeńskie zgromadzenia zakonne. Dziś część z nich jest członkami Stowarzyszenia Dzieci Holokaustu i daje świadectwo o pomocy, jaką otrzymali od ratujących. Ale nie wszystkie dzieci miały szczęście spotkać na swej drodze dobrych – czy jak pisał prof. Władysław Bartoszewski – przyzwoitych ludzi. Z relacji dzieci, które wojnę przeżyły wyłania się bardziej zróżnicowany obraz ich codziennego życia w czasach Zagłady.

Relacje dzieci są przechowywane w Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie. Ich wyodrębnienie i opracowanie odbyło się w ramach polsko-niemieckiego projektu „Dzieci żydowskie w czasach Zagłady. Wczesne świadectwa 1944-1948”. Z prawie 8 tysięcy relacji wybrano 429 zeznań, które zostały złożone w latach 1944-1948 przez 419 dzieci (218 dziewcząt i 201 chłopców), urodzonych w 1929 r. i później. Autorzy relacji pochodzą z różnych rejonów okupowanej Polski (punktem wyjścia jest miejsce urodzenia dziecka), 185 razy występują miejscowości, które po 1939 r. znalazły się na terenie Generalnego Gubernatorstwa, 33 razy miasta, które znalazły się na terenach anektowanych przez Trzecią Rzeszę, 175 razy miejscowości z sowieckiej strefy okupacyjnej (w 14 przypadkach nie udało się zlokalizować miasta – chodzi o majątki, leśniczówki, miejsca, które nie sposób odnaleźć dziś na mapie). Zgodnie z instrukcją relacje nie były redagowane przez protokolantów (niektóre dokumenty były napisane przez dzieci własnoręcznie) stąd ich wyjątkowość i oryginalność. Relacje zbierano w latach 1944-1948, kiedy pamięć wydarzeń była bardzo świeża, a stosunek do nich emocjonalny i osobisty. Dlatego ich autorom udało się zachować emocje, jakie towarzyszyły im w czasie, o którym opowiadają. Te dokumenty autobiograficzne cechuje bezpośredniość opisu, szczerość w formułowaniu sądów, młodzi autorzy są wrażliwymi i wnikliwymi obserwatorami otaczającej ich rzeczywistości. To co szczególnie uderza czytelnika tych relacji to marzenia i plany na przyszłość ich autorów. (..)

Wśród najważniejszych motywów tekstów jest chęć przeżycia, poczucie samotności i tęsknoty do rodziców lub kogoś bliskiego, strach przed nie-żydowskimi rówieśnikami, precyzyjna rekonstrukcja miejsc, w których rozgrywa się ich los i los ich rodziny, tej najbliższej, jak i dalszej, sylwetki ludzi spotkanych na drodze, którą przemierzali, cały wachlarz postaw świadków Zagłady, „obojętnych”, „złych” i „dobrych”.

Celem warsztatu jest przybliżenie tego skomplikowanego świata, ukazanie rzeczywistości wojennej oczami dzieci żydowskich (…).

Z: „Gdyż chciałem przeżyć… Dzieci żydowskie w czasach Zagłady”, Materiały edukacyjne, wyd.: Żydowski Instytut Historyczny, Warszawa 2008 r. & „Vor Tieren hatten wir keine Angst, nur vor Menschen.” Kinder über den Holocaust in Polen. Didaktische Materialien, Alfons Kenkmann, Elisabeth Kohlhas, Astrid Wolters, Villa ten Hompel, Didaktische Bausteine 7.

Program 1. modułu:

czwartek, 18.03.2010

• wprowadzenie do celów i metod pracy w ramach projektu, zapoznanie się uczestników w kontekście ich biografii, motywacji, oczekiwań związanych z projektem, dotychczasowej wiedzy i doświadczeń związanych z problematyką praw człowieka oraz praw dzieci i młodzieży / Ela Pasternak, MDSM Oświęcim (9.00-13.00)
• przerwa obiadowa w MDSM (12.00-13.00)
• wykład i dyskusja wprowadzające do pracy z wczesnymi świadectwami dzieci żydowskich, spisywanymi w latach 1944-1948: podział terytorialny Polski w 1939 r., polityka okupanta niemieckiego i sowieckiego wobec ludności żydowskiej i polskiej / Mirosław Obstarczyk, Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau, Oświęcim (14.30-17.00)

                                                                                                                        

piątek, 19.03.2010

• praca nad wczesnymi świadectwami dzieci żydowskich, spisywanymi w latach 1944-1948: kontekst historyczny powstania protokołów, wiek dzieci i młodzieży, czas złożenia relacji, język / Edyta Kurek, Żydowski Instytut Historyczny Warszawa (9.00-12.00)
• przerwa obiadowa w MDSM (12.00-13.00)
• praca warsztatowa nad wybranymi świadectwami, prezentacja wyników / Edyta Kurek & Robert Szuchta, ŻIH (13.00-17.00)

                                                                                                                                              

sobota, 20.03.2010

• praca warsztatowa nad wybranymi świadectwami, prezentacja wyników / Edyta Kurek & Robert Szuchta, ŻIH (9.00-12.00)
• przerwa obiadowa w MDSM (12.00-13.00)
• podsumowanie: próba określenia praw i wolności człowieka, w tym dzieci i młodzieży oraz ich naruszeń w świetle świadectw dzieci żydowskich i aktów prawnych (Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, Konwencja o Prawach Dziecka) / Ela Pasternak, MDSM (13.00-17.00)

                                                                                                                                                                                                     

Zadanie domowe: przeprowadzić wywiad z reprezentantami pokolenia, które przeżyło czas wojny i Holokaustu (historie rodzin) – czy, co i jak zapamiętali z okresu wojny i Holokaustu? Czy i jak ich prawa i wolności w ich odczuciu zostały w tym czasie naruszone? Jakie były tego konsekwencje?

Zobacz raport z 1 modułu

Program 2. modułu:

czwartek, 13.05.2010

• prezentacja zadania domowego: wywiad z reprezentantami pokolenia, które przeżyło czas wojny i Holokaustu (historie rodzin) – czy, co i jak zapamiętali z okresu wojny i Holokaustu? Czy i jak ich prawa i wolności w ich odczuciu zostały w tym czasie naruszone? Jakie były tego konsekwencje? / Ela Pasternak, MDSM (9.00-12.00)
• przerwa obiadowa w MDSM (12.00-13.00)
• spotkanie i rozmowa ze świadkiem wydarzeń: Inka Sobolewska, członkini Stowarzyszenia Dzieci Holokaustu w Polsce / Ela Pasternak, MDSM (13.00-17.00)

                                                                            

Zobacz relację video

 

piątek, 14.05.2010

• wizyta w Centrum Żydowskim i Synagodze w Oświęcimiu, warsztat na temat tożsamości żydowskiej, reguł życia we wspólnocie, świąt, obyczajów / Maciek Zabierowski, Centrum Żydowskie w Oświęcimiu (9.00-12.00)
• przerwa obiadowa w MDSM (12.00-13.00)
• spotkanie i rozmowa ze świadkami wydarzeń: Janina i Lech Maria Rościszewscy, Sprawiedliwi Wśród Narodów Świata / Ela Pasternak, MDSM (13.00-17.00)

                                                                                                                                                                    

Zobacz relację video

 

sobota, 15.05.2010

• wykład i warsztaty wprowadzające do problematyki prawnej ochrony praw i wolności człowieka oraz dzieci i młodzieży: prawo w czasie wojny i w czasie pokoju, ochrona osób cywilnych w przypadku konfliktu zbrojnego, najważniejsze akty prawne na „linii czasu” do uchwalenia Konwencji o Prawach Dziecka w 1989 r. / dr Wojciech Burek, Instytut Europeistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego” (9.00-17.00 z przerwą obiadową w MDSM 12.00-13.00)

Zobacz relację video

 

Zadanie domowe: przeprowadzić sondy dot. konfliktów i problemów w szkole z uwagi na naruszanie praw człowieka oraz praw ucznia (relacja uczeń - nauczyciel / uczeń - uczeń)

• Czego dotyczy konflikt/problem? Za jakiego rodzaju naruszeniami praw człowieka lub praw ucznia mamy do czynienia?
• Co robi szkoła, aby pomóc rozwiązać konflikt/ problem?
• Do jakich narzędzi (zapisy prawne, regulaminy) możemy się odnieść, szukając rozwiązania konfliktu/problemu?

Zobacz raport z 2 modułu

W trzecim module wprowadza się uczestników w podstawowe pojęcia z obszaru praw człowieka i praw dziecka oraz w normatywne akty prawne, służące ich ochronie: rozwój aktów prawnych na „lini czasu” po roku 1989, porównanie standardów konwencyjnych z ustawodawstwem w Polsce w kontekście relacji jednostka-państwo na tle systemu demokratycznego.

Konwencja o Prawach Dziecka uchwalona 20 listopada 1989 r. przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych wchodzi w życie 2 września 1990 r. z chwilą ratyfikowania jej przez dwudzieste państwo. Nazywana jest światową konstytucją praw dziecka. Do 2002 roku ratyfikują ją 193 państwa (np. USA podpisały, ale dotychczas jej nie ratyfikowały). Nie przewidziano tak gremialnego niemal przystąpienia do Konwencji, żadna inna Konwencja dotycząca praw człowieka nie ma tylu ratyfikacji. Powszechność ratyfikacji, z jednej strony świadczy o uniwersalizmie Konwencji, z drugiej o słabym mechanizmie egzekwowania od państw-stron realizacji jej postanowień.

Konwencja o Prawach Dziecka jest pierwszym dokumentem międzynarodowym dotyczącym dzieci, który zawiera tak szeroki katalog praw uwzględniający prawa i wolności osobiste dziecka. Ponadto wprowadza swoisty mechanizm kontrolny – obowiązek państw-stron systematycznego składania sprawozdań z wykonywania Konwencji (art. 44.) Na mocy artykułu 43 powołany zostaje Komitet Praw Dziecka, zespół ekspertów, który rozpatruje sprawozdania rządów. Po rozpatrzeniu sprawozdania konkretnego państwa Komitet przygotowuje zalecenia i rekomendacje odnośnie wykonywania Konwencji. W kolejnym sprawozdaniu rządy powinny zdać relację z wykonania zaleceń.

Wcześniejsze dokumenty (Deklaracja z 1924 roku i z 1959 roku) dotyczące praw dzieci podkreślały przede wszystkim prawa do szczególnej opieki i ochrony (dziecko jako przedmiot ochrony prawnej). Konwencja zawiera postanowienia dotyczące praw i wolności osobistych dziecka (dziecko zaczyna być traktowane podmiotowo), co jest jej największą zaletą. Projekt Konwencji został złożony przez Polskę w 1979 roku. Nad jej kształtem pracowano ponad 10 lat i ostateczna wersja znacznie odbiega od polskiego projektu. Szukano formuły, która byłaby na tyle uniwersalna, aby zyskać akceptację większości państw o różnych systemach politycznych, ekonomicznych, różnych kulturach i religii (liczba ratyfikacji świadczy, że cel ten został osiągnięty). Konwencja składa się z preambuły, zawierającej 13 paragrafów, w których określone zostały założenia ogólne oraz trzech części stanowiących. Część I Konwencji to 41 artykułów zawierających katalog praw dziecka, w tym prawa osobiste, socjalne i kulturalne. Część II dotyczy wprowadzenia Konwencji oraz mechanizmów jej przestrzegania, część III dotyczy zasad wprowadzenia Konwencji.

Katalog praw zawarty w Konwencji można traktować jako standard, do którego państwa-strony winny dążyć. Rząd przygotowując strategię działania w zakresie opieki i wychowania dzieci musi uwzględniać normy konwencyjne. Rolą organizacji pozarządowych zajmujących się ochroną praw dzieci jest przypominanie władzy o zobowiązaniach wynikających z ratyfikacji Konwencji.

Z: „Prawa dziecka”, Elżbieta Czyż, Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Warszawa, 2002

W dalszej pracy warsztatowej zajmujemy się oceną sytuacji w szkole i specyfiką relacji uczeń-nauczyciel. Tematyka dotyczy praw (niezmiennych) i reguł (zmiennych) w odniesieniu do instytucji, szkoły i klasy. Poszczególne ćwiczenia powinny pomóc uczniom ocenić relacje w szkole i klasie z uwagi na przestrzeganie praw ucznia.

Program 3. modułu:

Zebrane sytuacje problemowe / konfliktowe do opracowania w 4. module – konstruktywne rozwiązywanie konfliktów – metoda: Theatre of the Oppressed - Teatr Uciśnionych

W czwartym module pracuje się nad przytoczonymi przez uczestników projektu konkretnymi przykładami dotyczącymi prawa do nauki, artykułu o ochronie przed dyskryminacją, a także artykułu o ochronie przed wszelkimi formami przemocy fizycznej i psychicznej. W tym warsztacie stosuje się aktywną formę pracy Theatre of The Oppressed - Teatr Uciśnionych, która pozwala rozwinąć u uczestników otwartość, kreatywność, krytyczne myślenie i umiejętność konstruktywnego działania w różnych sytuacjach konfliktowych.

Theatre of The Oppressed - Teatr Uciśnionych – to metoda pozwalająca każdemu na uczestnictwo w kreatywnym i grupowym procesie tworzenia spektaklu, do którego scenariusz improwizują i tworzą sami uczestnicy warsztatu. Każdy może zaproponować własną historię, wokół której zostanie zbudowana akcja. Wyjątkowość Teatru Forum polega na tym, że także widzowie zaproszeni na powstały spektakl mogą brać czynny udział w przedstawieniu: wchodzić na scenę, ingerować w przebieg sztuki proponując własne rozwiązanie pokazywanego problemu. Publiczność tworzą zaproszona przez uczestników projektu młodzież, nauczyciele, rodzice. Każdy z oglądających może być zatem jednocześnie i widzem i aktorem i twórcą, wpływającym na losy bohaterów. Widzowie, przejmując rolę głównego bohatera, badają dostępne alternatywy i trenują rozwiązania problemów, które są tożsame z ich codziennymi trudnościami. Wspólnie przeżyty spektakl jest zaproszeniem do zmian, jest wstępem do aktywnego reagowania na niesprawiedliwość i bezprawie które nas otacza.

Trenerki Teatru Forum:

• Dominika Akuszewska - psycholog, dramoterapeuta; założycielka i koordynatorka grupy teatralnej „The One In Four Theatre Company” przy organizacji MIND w Oxfordzie, współpracuje z praktykami the Theatre of the Oppressed: Julianem Boalem, Cardboard Citizens, Formaat; youth suport worker dla młodzieży z mniejszości narodowej, współzałożycielka „Przestrzeni” - serwisu wspierającego emigrantów w Wielkiej Brytanii
• Dominika Berdyjczuk - studentka psychologii stosowanej na Uniwersytecie Jagiellońskim; magistrantka zarządzania polityką i projektami edukacyjnymi w wymiarze międzynarodowym w Amiens we Francji; absolwentka Studium Terapii przez Sztukę (Teatr Ludowy w Krakowie). Doświadczenie zdobyte przy współpracy z rożnymi grupami i praktykami Teatru Forum, pozwala jej na integrację tej metody do projektów edukacyjnych w różnych wymiarach tematycznych (prawa człowieka, problem migracji, ekologia, radzenie sobie z chorobą, gender, bezrobocie, przemoc i agresja) oraz w różnych kontekstach kulturowych (Polska, Francja, Belgia, Burkina Faso/Afryka oraz Indie).

Scenariusz warsztatów Teatru Forum:

Propozycja warsztatów teatralnych, które odbędą sie w ramach projektu „Prawa człowieka zaczynają się od praw dzieci i młodzieży” kierowana jest do uczniów i uczennic oświęcimskich szkół średnich, do ich nauczycieli oraz wychowawców.

Głównym celem proponowanych warsztatów jest:

• refleksja nad tym, czym są prawa człowieka i gdzie znajduje się granica praw należnych młodzieży - w kontekście relacji uczeń-uczeń, uczeń-nauczyciel
• kształtowanie wśród młodzieży umiejętności radzenia sobie z sytuacjami, w których ich prawa są łamane, rozwiązywania konfliktów oraz radzenia sobie z przemocą rówieśniczą

Celem pobocznym warsztatów byłoby zatem także ograniczenie przemocy i konfliktów na terenie i poza terenem szkoły.

Uczestnicy nie muszą posiadać żadnych umiejętności aktorskich, ani doświadczenia w dziedzinie teatru. Uczestnicy powinni wykazywać wolę uczestnictwa w warsztacie, motywację do pracy w grupie i zaangażowanie w kreację spektaklu.

Po zakończeniu projektu: samodzielne działania uczestników

• poszerzenie świadomości i wiedzy grup osób, które pracują z lub dla dzieci i młodzieży, jak również rodziców i opinii publicznej na temat praw człowieka oraz praw i wolności dzieci i młodzieży w kontekście historycznym i współczesnym
• nabycie przez uczestników projektu opartej na zrozumieniu wiedzy, która umożliwi im opis rzeczywistości w której funkcjonują w świetle terminologii praw człowieka oraz świadomości praw należnych im samym
• ukształtowanie świadomości dostrzegania problemu / konfliktu i jego możliwych konstruktywnych sposobów rozwiązania
• zainicjowanie samodzielnego działania w szkołach lub w miejscach, skąd pochodzą uczestnicy projektu
• zespół prowadzący prowadzi towarzyszącą analizę poszczególnych modułów i całego procesu w cyklu rocznym, która będzie wydana w formie publikacji. Zostaną opracowane ankiety wstępne, pośrednie i końcowe, których analiza umożliwi monitorowanie przebiegu projektu oraz uchwycenie efektów projektu

• marzec 2010: 3-dniowe, 8-godzinne warsztaty w MDSM Oświęcim (moduł 1)
• maj 2010: 3-dniowe, 8-godzinne warsztaty w MDSM Oświęcim (moduł 2)
• wrzesień 2010: 3-dniowe, 8-godzinne warsztaty w MDSM Oświęcim (moduł 2)
• listopad 2010: 7-dniowe, 8-godzinne warsztaty w MDSM Oświęcim (moduł 4)
• grudzień 2010: zamknięcie pierwszej edycji projektu, „okrągły stół” z uczestnikami projektu, nauczycielami i zaproszonymi ekspertami, podsumowanie pisemnych ankiet ewaluacyjnych i uczestniczącej obserwacji (studenci), merytoryczne i organizacyjne przygotowanie do drugiej edycji projektu w 2011 roku

Elżbieta Pasternak - pedagog w Dziale Programowym MDSM Oświęcim (koncepcja i prowadzenie projektu)

Edyta Kurek - Żydowski Instytut Historyczny, Warszawa, współautorka broszury dydaktycznej „Gdyż chciałem przeżyć… Dzieci żydowskie w czasach Zagłady”, Materiały edukacyjne, wyd. Żydowski Instytut Historyczny, Warszawa 2008 r.

Elżbieta Czyż - Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Warszawa; specjalizacja: prawa dzieci

Martyna Majewska - prawniczka, trenerka edukacji obywatelskiej, Stowarzyszenie „Pro Humanum” ,Warszawa

Dominika Akuszewska - psycholog, dramoterapeuta; założycielka i koordynatorka grupy teatralnej „The One In Four Theatre Company” przy organizacji MIND w Oxfordzie, współpracuje z praktykami the Theatre of the Oppressed: Julianem Boalem, Cardboard Citizens, Formaat; youth suport worker dla młodzieży z mniejszości narodowej, współzałożycielka „Przestrzeni” - serwisu wspierającego emigrantów w Wielkiej Brytanii

Dominika Berdyjczuk - studentka psychologii stosowanej na Uniwersytecie Jagiellońskim; magistrantka zarządzania polityką i projektami edukacyjnymi w wymiarze międzynarodowym w Amiens we Francji; absolwentka Studium Terapii przez Sztukę (Teatr Ludowy w Krakowie). Doświadczenie zdobyte przy współpracy z rożnymi grupami i praktykami Teatru Forum, pozwala jej na integrację tej metody do projektów edukacyjnych w różnych wymiarach tematycznych (prawa człowieka, problem migracji, ekologia, radzenie sobie z chorobą, gender, bezrobocie, przemoc i agresja) oraz w różnych kontekstach kulturowych (Polska, Francja, Belgia, Burkina Faso/Afryka oraz Indie).