|
Polsko-niemiecki program dla studentów i studentek uniwersytetów w Rostoku i Krakowie
Celem seminarium jest zbadanie procesu przymusowych wysiedleń i przesiedleń, ucieczek i wypędzeń, integracji i asymilacji Polaków z dawnych polskich terenów na Wschodzie oraz Niemców z byłych terenów wschodnich (czas 2. wojny światowej i krótko po wojnie). Podstawową metodą jest oral history – studenci analizują historie rodzinne, relacje świadków wydarzeń, porównują ich subiektywne wspomnienia i umiejscawiają w szerszym kontekście historycznym. Druga część seminarium koncentruje się na historii Auschwitz i Holokaustu oraz historiografii w Polsce i w Niemczech.
Studenci, przyszli nauczyciele historii, podejmą próbę wypracowania jednostek lekcyjnych dla uczniów. Wyniki ich historycznych poszukiwań oraz pracy seminaryjnej zostaną opracowane w dwóch językach, tak, aby mogły znaleźć zastosowanie w nauczaniu szkolnym, być może również uzupełnić polskie i niemieckie podręczniki.
Terminy
Część I: 24.04. - 01.05.2010, Akademia Europejska w Waren
Część II: 22.05. - 29.05.2010, MDSM Oświęcim, Kraków
Zespół prowadzący
Elżbieta Pasternak MDSM Oświęcim; Andreas Handy, Akademia Europejska w Waren; dr Günter Kosche, Uniwersytet w Rostoku / Instytut Historii; dr Anna Zapalec, prof. dr hab. Marek Wilczyński, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie / Instytut Historii, Centrum Polsko-Niemieckie w Krakowie
Info
Elżbieta Pasternak,
Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.
Program 1. części
- 11.00 Przyjazd do Waren, zakwaterowanie i czas na zapoznanie się z otoczeniem
- 12.00 Obiad
- 13.00 Powitanie uczestników, zapoznanie się i pierwsze zetknięcie z tematem:
Umiejscowienie historii własnej rodziny w historii stosunków polsko-niemieckich
Wprowadzenie: dr Günter Kosche, Rostock (moderatorzy: Ela Pasternak, Oświęcim; Andreas Handy, Waren)
- 15.00 Przerwa
- 15.30 „Wysiedleni, wypędzeni, uciekający…”: przymusowe przesiedlenia Polaków i Niemców w czasie II wojny światowej. „Obcy element”: przyjęcie i integracja uchodźców oraz wypędzonych w strefach kontrolowanych przez aliantów.
Wykład: dr Mirjam Seils, Hamburg (moderator dyskusji: dr Günter Kosche)
- 18.15 Kolacja
- 09.00 Berlińscy Polacy – polscy berlińczycy?
D. Chodowiecki, S. Przybyszewski i A. Radziwiłł
Wykład: prof. dr Bodo von Borries, Hamburg
- 11.00 Dyskusja
(moderator: dr Günter Kosche)
- 12.00 Obiad
- 14.30 „My, berlińczycy! Polacy i ich rola w rozwoju Berlina od 18. do 21. wieku”. Polskie ślady w Berlinie.
Wykład: Dorota Danielewicz-Kerski, Berlin
- 16.00 Przerwa
- 16.30 Dyskusja
(moderator: dr Anna Zapalec, Kraków)
- 18.00 Kolacja
- 19.00 Podział na polsko-niemieckie grupy robocze
(moderatorzy: dr Anna Zapalec, dr Günter Kosche)
- 09.00 Warsztaty: praca w grupach; przygotowanie dyskusji na tematy:
- Grupa I: Przymusowa migracja po II wojnie światowej. Cele polityczne, ambicje, podstawy prawne
- Grupa II: Utrata ojczyzny. Organizacja i przebieg przymusowych przesiedleń w latach 1945-1950
- Grupa III: „W niechcianym obcym domu”. Wypędzeni znajdują nową ojczyznę. Utrata korzeni, konieczność dostosowania się, integracja i asymilacja w Polsce i Niemczech
- Grupa IV: Wspomnienia a badania historyczne. Ucieczka i wypędzenie w pamięci indywidualnej i kolektywnej. Codzienność, marzenia i indywidualne refleksje
- 13.00 Obiad
- 14.00 Niemcy z Wołynia w Linstow. Wizyta w muzeum i rozmowa ze świadkami.
(moderatorzy: Andreas Handy, Johannes Herbst)
- 18.00 Kolacja
- 19.00 Film (dokumentacja ZDF) i dyskusja: „Wypędzeni: ostatnie ofiary Hitlera”. Ucieczka, wypędzenie, nowe życie.
(moderatorzy: dr Anna Zapalec, dr Günter Kosche)
- 09.00 Kontynuacja pracy w grupach
- 12.00 Obiad
- 14.00 Drugie pokolenie byłych mieszkańców DDR: jak radzili sobie z problemem wypędzeń?
Wykład i dyskusja: psycholog David Dickinson, Schwerin (moderator: dr Günter Kosche)
- 16.30 Prezentacja i rozmowa na temat wyników pracy w grupach
– grupa I (moderatorzy: Ela Pasternak, dr Anna Zapalec)
- 18.00 Kolacja
- 19.00 Refleksje w grupach
- 09.00 Prezentacja i rozmowa na temat wyników pracy w grupach
– grupa II (moderator: dr Günter Kosche)
Prezentacja i rozmowa na temat wyników pracy w grupach
– grupa III (moderator: Andreas Handy)
- 13.00 Obiad
- 14.00 Prezentacja i rozmowa na temat wyników pracy w grupach
– grupa IV (moderatorzy: Ela Pasternak, dr Anna Zapalec)
- 18.00 Ocena warsztatów
(Ela Pasternak, dr Anna Zapalec, Andreas Handy, dr Günter Kosche)
- 19.00 Rozmowy przy grillu: czas na własne przemyślenia i osobiste dyskusje
- 09.00 Wyjazd do Rostock
- 11.00 Zwiedzanie 792-letniego Rostock: stare miasto, średnie miasto, nowe miasto, 591-letni uniwersytet
- 13.00 Przerwa obiadowa
- 15.00 Chrystianizacja i niemiecka kolonizacja na terenach zachodniosłowiańskich: klasztory cystersów Althof i Doberan
- 18.00 Warnemünde – od rybackiej wsi do ośrodka kulturalno-turystycznego nad Bałtykiem
- 19.00 Kolacja
- 06.00 Śniadanie
- 07.00 Powrót do Krakowa
Program 2. części w MDSM Oświęcim i w Krakowie
- Przyjazd grup, wspólna kolacja, przedstawienie Fundacji na rzecz MDSM, programu i referentów, dyskusja dot. oczekiwań i głównych zagadnień seminarium (E. Pasternak, MDSM/ A. Handy, EA M-V)
- 8.30 Śniadanie
- 9.30-12.30 Auschwitz i Holokaust – specjalistyczne oprowadzanie na terenie byłego obozu macierzystego Auschwitz I (równolegle w j. polskim i niemieckim, ok. 3h)
- 13.00 Obiad
- 15.00-18.00 Wspólna sesja podsumowująca – wyjaśnienie otwartych pytań dot. oprowadzania, wymiana obserwacji i refleksji, historiografia o Auschwitz i Holokauście w Polsce i w Niemczech – dyskusja moderowana; utworzenie polsko-niemieckich grup roboczych, pierwsze poszukiwanie źródeł do pracy w grupach (dr A. Zapalec/ dr G. Kosche)
Grupy robocze:
- Planowanie i przeprowadzenie Holokaustu w Europie w 20. wieku
- Powojenne procesy przeciwko zbrodniarzom narodowosocjalistycznym
- Sprawcy, ofiary, obserwatorzy - analiza wybranych biografii (przestrzenie działania, motywacje, konsekwencje)
- Pamięć o Auschwitz i Holokauście z perspektywy polskiej i niemieckiej – koncepcja Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau i historiografia
- 18.30 Kolacja
- 8.30 Śniadanie
- 9.30-13.00 Praca w grupach roboczych (Archiwum PMA-B, biblioteka i filmoteka MDSM)
- Planowanie i przeprowadzenie Holokaustu w Europie w 20. wieku
- Powojenne procesy przeciwko zbrodniarzom narodowosocjalistycznym
- Sprawcy, ofiary, obserwatorzy - analiza wybranych biografii (przestrzenie działania, motywacje, konsekwencje)
- Pamięć o Auschwitz i Holokauście z perspektywy polskiej i niemieckiej – koncepcja Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau i historiografia
- 13.30 Obiad
- 15.00-18.00 Auschwitz i Holokaust – specjalistyczne oprowadzanie na terenie byłego obozu zagłady Birkenau
(równolegle w j. polskim i niemieckim, ok. 3h)
- 18.30 Kolacja
- 19.30 Wspólna sesja podsumowująca – wyjaśnienie otwartych pytań dot. rozmów ze świadkami wydarzeń, wymiana obserwacji i refleksji – dyskusja moderowana (dr G. Kosche / E. Pasternak)
- 8.30 Śniadanie
- 9.30-13.00 Praca w grupach roboczych (Archiwum PMA-B, biblioteka i filmoteka MDSM)
- Planowanie i przeprowadzenie Holokaustu w Europie w 20. wieku
- Powojenne procesy przeciwko zbrodniarzom narodowosocjalistycznym
- Sprawcy, ofiary, obserwatorzy - analiza wybranych biografii (przestrzenie działania, motywacje, konsekwencje)
- Pamięć o Auschwitz i Holokauście z perspektywy polskiej i niemieckiej – koncepcja Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau i historiografia
- 13.30 Obiad
- 15.00-18.00 Historia oświęcimskiej gminy żydowskiej – prezentacja i spacer w mieście z wizytą w synagodze: Lucyna Filip
- 18.30 Kolacja
- 19.30-21.00 Miasto wzorcowe Auschwitz – wysiedlenie ludności polskiej i osiedlenie ludności niemieckiej w tzw. strefie interesów Auschwitz – wykład i dyskusja: dr Jacek Lachendro (Muzeum Auschwitz-Birkenau)
- 8.30 Śniadanie
- 9.30-12.30 Rozmowy ze świadkami wydarzeń, byłymi więźniami KL Auschwitz-Birkenau, p. Zofią Łyś i p. Kazimierzem Smoleniem / równolegle w j. polskim i niemieckim (moderacja: E. Pasternak/ A. Handy)
Zofia Łyś, z domu Bondyra, urodziła się 28 lipca 1927 roku we wsi Mokre koło Zamościa. „Do wybuchu wojny zdążyłam ukończyć cztery klasy szkoły powszechnej. Aresztowana zostałam wraz z całą rodziną w ramach niemieckiej akcji wysiedlania ludności polskiej z Zamojszczyzny. W działalność konspiracyjną w tym czasie zaangażowany był mój brat Tomasz i siostry: Józefa i Stefania, które były łączniczkami w jednym z oddziałów partyzanckich. Aresztowanie nastąpiło w dniu 9 grudnia 1942 r. Wraz ze mną aresztowano ojca Michała Bondyrę, matkę Katarzynę Bondyrę, brata Tomasza Bondyrę i obie siostry: Józefę (ur. 1920 r.) i Stefanię (ur. 1924 r). Aresztowano całą naszą wioskę i mieszkańców okolicznych wsi. Wszystkich aresztowanych zawieziono do Zamościa, do utworzonego tam obozu przejściowego. Część ludzi tam przywiezionych wysłano na roboty do Niemiec, a część do obozów koncentracyjnych. W Zamościu przebywaliśmy dwa lub trzy dni. Cała nasza rodzina trafiła w dniu 13 grudnia 1942 r. do obozu w Auschwitz. Mnie przydzielono do Effektenkammer. […]” Zofia Łyś pracowała od kwietnia na roli w niewielkim podobozie w Babicach. Kolejno została deportowana do obozów Natzweiler, Ravensbrück, Berlin-Köpenig (praca w fabryce Siemensa) oraz Sachsenhausen. Została wyzwolona pod Schwerinem podczas marszu śmierci z Sachsenhausen. Rodzice i brat zostali zamordowani w Auschwitz-Birkenau. Siostry Józefa i Stefania przeżyły wojnę.
Kazimierz Smoleń, ur. 19 kwietnia 1920 roku w Chorzowie. Aresztowany 15 kwietnia 1940 r. pod zarzutem przynależności do organizacji niepodległościowej Polska Organizacja Powstańcza (POP). Więziony w Chorzowie i w Sosnowcu, skąd 6 lipca 1940 r. deportowany został do KL Auschwitz. Otrzymał numer obozowy 1327. Od lipca 1941.r do ewakuacji obozu pracował w biurze przyjęć (Aufnahme Büro) Wydziału Politycznego (Politische Abteilung). W 1944 r. w oparciu o listy nowo przybyłych do obozu (Zugangslisten) sporządził potajemnie wykazy numerowych transportów więźniów i więźniarek. Wykazy te, wysłane drogą nielegalną poza obóz i ukryte w okolicach Mikołowa przetrwały do końca wojny. W styczniu 1945 r. ewakuowany został do KL Mauthausen, następnie przeniesiony do filii tego obozu w Melk i Ebensee. Tam został wyzwolony w maju 1945 r.
Po powrocie do Polski ukończył studia na Wydziale Prawa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Był członkiem Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Krakowie. Od 1955 do 1990 r. pełnił funkcję dyrektora Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu. Wieloletni Sekretarz Generalnego Międzynarodowego Komitetu Oświęcimskiego. Autor wielu artykułów poświęconych historii KL Auschwitz oraz losom zbrodniarzy SS, jak również informatorów i przewodników po Muzeum Auschwitz-Birkenau.
- 13.00 Obiad
- 15.00-18.00 Podsumowanie rozmów ze świadkami wydarzeń, następnie prezentacje studenckie i dyskusja
- Planowanie i przeprowadzenie Holokaustu w Europie w 20. wieku (moderacja dr G. Kosche)
- Powojenne procesy przeciwko zbrodniarzom narodowosocjalistyczny (moderacja dr A. Zapalec)
- 18.30 Kolacja
- 19.30 Wspólny wieczór w mieście Oświęcim
- 8.30 Śniadanie
- 9.30-12.30 Prezentacje studenckie i dyskusja
- Sprawcy, ofiary, obserwatorzy - analiza wybranych biografii, przestrzenie działania, motywacje, konsekwencje (moderacja: E. Pasternak / A. Handy)
- Pamięć o Auschwitz i Holokauście z perspektywy polskiej i niemieckiej – koncepcja Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau i historiografia (moderacja: E. Pasternak / A. Handy)
- 13.00 Obiad
- 15.00-18.00 Podsumowanie prezentacji studenckich, następnie wykład zamykający i dyskusja - Historiografia o 2. wojnie światowej i Holokauście z perspektywy polskiej: prof. dr M. Wilczyński, Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie / Instytut Historii
- 18.30 Kolacja
- 19.30 Globalne podsumowanie seminarium, plan dokumentacji, wprowadzenie do programu w Krakowie (moderacja: zespół prowadzący)
- 8.00 Śniadanie
- 10.30 Program w Krakowie – przygotowują polscy studenci
Zwiedzanie Starego Miasta w małych grupach wg planu przygotowanego przez polskich studentów
Wspólny spacer śladami historii i kultury polskich Żydów na Kazimierzu (dzielnica żydowska), czas indywidualny dla uczestników seminarium
- 18.30 Wspólna kolacja w Krakowie: Restauracja „Pod Słońcem”
- ok. 21.00 powrót do Oświęcimia
- 8.00 Śniadanie Wyjazd uczestników
|
Edukacja 
