Po raz kolejny zakończyliśmy projekt dwuczęściowej wymiany młodzieży pt.: Prawa człowieka wczoraj – prawa człowieka dziś: Wolność artystyczna.
W kwietniu młodzież z Oświęcimia, Torunia, Zielonej Góry oraz z niemieckiego Weil der Stadt spotkała się po raz drugi. Pierwsza część wymiany miała miejsce we wrześniu 2009 roku  w Międzynarodowym Domu Spotkań Młodzieży w Oświęcimiu. Młodzi Polacy i Niemcy pół roku czekali, by móc wziąć udział w drugiej części programu - w pięknym Bad Liebenzell, w którym siedzibę ma wieloletni partner MDSM w tym projekcie Międzynarodowe Forum Burg Liebenzell.

Koordynatorki projektu najbardziej ucieszył fakt, że prawie wszyscy uczestnicy pierwszej części wzięli udział w programie w Niemczech. Uznały to za dowód dobrze przeprowadzonego projektu w Oświęcimiu i wyzwanie na kolejny tydzień, aby nie zawieść oczekiwań młodzieży. Teraz po powrocie do domu, po przeczytaniu ewaluacji uczestników, wiedzą, że się im to udało, a druga część projektu stanowiła świetne uzupełnienie tygodnia w MDSM.
Cel, który przyświecał organizatorom podczas obu części wymiany to przede wszystkim uwrażliwienie młodzieży na prawo do wolności artystycznej i kulturalnej jako części składowej otwartego, demokratycznego społeczeństwa oraz na sytuacje, w których w przeszłości lub współcześnie to prawo było lub jest ograniczane bądź łamane.

W Oświęcimiu szczególną uwagę zwrócono na aspekt historyczny: na prześladowania, wyniszczenie inteligencji, świata kultury i sztuki przez reżim narodowosocjalistyczny.Znaczna część spotkania poświęcona była tematyce KL Auschwitz-Birkenau, przede wszystkim sztuce obozowej, więźniom-artystom, ich nielegalnej twórczości w obozie, podejmowanej z narażeniem życia, jej znaczeniu dla zachowania wolności wewnętrznej oraz jako próby ucieczki od obozowej rzeczywistości. Prowadzony przez artystkę z Zielonej Góry - Ewę Andrzejewską warsztat teatralny był również okazją dla uczestników wywodzących się z dwu różnych kręgów kulturowych do wzajemnej inspiracji i wzajemnego wsparcia w trakcie pracy artystycznej.

Działania teatralne doskonale sprawdziły się w pracy w grupie międzynarodowej. Język mówiony w działaniach teatralnych jest z powodzeniem zastępowalny przez gesty, rekwizyty, dźwięk i światło, więc teatr pełni rolę komunikatora i przełamuje barierę językową. Sam performance był dla uczestników dużym przeżyciem, zarówno w fazie jego przygotowania jak i podczas występu, co wzmacnia aspekt wspólnotowy i sprawia, że uczestnicy są przeniknięci świadomością niepowtarzalności chwili, a to przekonanie o niepowtarzalności przenosi się z kolei na cały projekt i determinuje siłę więzi, które powstały między uczestnikami podczas przeżytego wspólnie pierwszego tygodnia wymiany. Stąd też spotkanie w Niemczech po półrocznej przerwie nie rozpoczynało się od rundy zapoznawczej, lecz od gorącego, długo oczekiwanego powitania. Wyjeżdżaliśmy z Polski w niedzielę 11.10. następnego dnia po tragicznej katastrofie  polskiego samolotu.

Przy okazji pierwszego spotkanie nie zabrakło wyrazów współczucia skierowanych do polskiej grupy ze strony niemieckich uczestników i opiekunów. Słowa i gesty zrozumienia spowodowały natychmiastowe odświeżenie przyjaźni, odbudowę zaufania i chęć wspólnego działania podczas nadchodzących dni. Elementem tematycznie nawiązującym do pierwszej części projektu było zwiedzanie wystawy czasowej w Galerii Narodowej w Stuttgarcie pt.: Bruecke, Bauchaus, Blaue Reiter. Wystawa prezentowała zbiory prywatne, 250 nieznanych dotychczas dzieł najwyższego kunsztu. Uczestnicy mogli podziwiać m.in.grafiki Ludwiga Kirchnera, litografie Edvarda Muncha, oleje Maxa Beckmanna, Emila Nolde. Oprowadzanie po wystawie odwoływało się do pojęcia sztuki zdegenerowanej (niem. entartete Kunst). Tym terminem naziści określali sztukę niezgodną z ich ideologią, tworzoną przez artystów ”podrzędnych rasowo”.  Tak więc uczestnicy obejrzeli przykłady wielkiej sztuki niemieckiej, nienależącej do oficjalnej sztuki III Rzeszy. W dyskusjach i pracy w grupach młodzież zastanawiała się: Czy istnieją granice wolności artystycznej? Jak szeroki margines swobody powinni mieć twórcy? Czy państwo może regulować sztukę? Kto określa, co jest dziełem sztuki a co zwykłą prowokacją. Obok pracy tematycznej w kwietniowym spotkaniu nie zabrakło również działań artystycznych. Młodzież pracowała nad materiałem filmowym oraz przygotowała spektakl taneczny.

Ewa Lewandowska o zaangażowaniu uczestników w trakcie warsztatów napisała: Ogromna energia i kreatywność uczestników sprawiły, że dorosłym opiekunom projektu pozostała tylko jedna możliwość z boku obserwować rodzenie się spektaklu i w razie potrzeby dyskretnie wkraczać z poradą. Młodzi ludzie, znakomicie, może intuicyjnie, ale z zaskakująco mocnym efektem, odczytali sygnały organizatorów, skumulowali w tej realizacji swoje przeżycia i przemyślenia, i na pewno nie będą już nigdy takimi zwykłymi świadkami historii, ale też nie będą nigdy już bezkrytycznymi konsumentami kultury.
Teresa Miłoń-Czepiec