HISTORIA

ZACZYNA SIĘ W RODZINIE…
POLSKO-NIEMIECKO-UKRAIŃSKIE SEMINARIUM DLA MŁODZIEŻY
Termin:
3. część: 18.03.-24.03.2018, Oldau/Niemcy
Organizatorzy:
MDSM Oświęcim, Mizhnarodna Gromadska Organizatsiia „Osnovy Svobody”/Ukraina, Stiftung niedersächsische Gedenkstätten/Gedenkstätte Bergen-Belsen/Niemcy
Info:
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

"Historia zaczyna się w rodzinie..." – Oldau, 18-24.03.2018

Trzecia część projektu odbyła się w Oldau w dniach 18-24 marca. Po raz trzeci uczestnicy z Polski, Niemiec i Ukrainy spotkali się, żeby podzielić się historiami rodzinnymi i dowiedzieć się więcej o Niemczech w czasie wojny.

Obóz koncentracyjny

Mieszkaliśmy w Oldau, blisko obozu Bergen-Belsen i pierwsze dwa dni spędziliśmy, zapoznając się z jego historią. Bergen-Belsen był jednym z największych obozów. Więziono w nim jeńców radzieckich, więźniów politycznych (w tym żołnierzy AK po powstaniu warszawskim) oraz przejściowo Żydów przeznaczonych na wymianę. Pod koniec wojny obóz służył też jako cel transportów z innych obozów, które wkrótce miały być wyzwolone przez aliantów. Po wyzwoleniu przez Brytyjczyków spalono zabudowania, i zgodnie z koncepcją miejsca pamięci zdecydowano, by niczego nie odbudowywać. Później utworzono muzeum. Poświęciliśmy dużo czasu na spacer po terenie obozu, zwiedzanie muzeum i warsztaty poświęcone pracy z wywiadem. Poznaliśmy skomplikowaną historię obozu, jego więźniów, strażników oraz miejscowej ludności.

Wywiady

Motywem przewodnim także i tej części projektu były ustne przekazy historyczne. W przeciwieństwie do Auschwitz, w Bergen-Belsen zachowało się sporo materiałów archiwalnych, jednak mimo to kluczowym źródłem wiedzy o obozie były osobiste świadectwa. Cała koncepcja muzeum na terenie obozu opierała się na narracji zgodnej ze historiami świadków. W programie było też spotkanie z członkiem brytyjskiej armii obecnym przy wyzwoleniu obozu, który opowiedział o swoich doświadczeniach. Spotkanie miało formę wywiadu, w którym pytania zadawali uczestnicy. Oprócz członków naszego projektu była obecna młodzież z drugiego projektu z kilku krajów, m.in. Rosji, Ukrainy, Holandii. Na spotkaniu był poruszony między innymi trudny temat stosunku ludności cywilnej do zagłady Żydów, ich współuczestnictwa oraz świadomości na temat tych wydarzeń.

Na tym etapie zostały dokończone i dopracowane wywiady uczestników. Opiekunowie pomogli wszystkim dodać napisy, redagować filmy oraz umieścić je na stronie internetowej. Obejrzeliśmy ostatnie prezentacje uczestników. Zobaczyliśmy złożoność historii na własne oczy. W historiach rodzinnych byli obecni Niemcy, Sowieci, partyzanci, miejscowi, za każdym razem nieco w innym świetle. Najbardziej poruszyła mnie historia Ukrainek, które pracowały przymusowo w niemieckiej fabryce części do samolotów. Dziewczyny miały długie włosy i ucinały po pasemku a potem zawiązywały na wiatrakach samolotów. Przez to samoloty nie mogły startować. Niemcy długo nie mogli zorientować się, co jest przyczyną, gdy zaś je przyłapali, jeden z niemieckich zarządców zdołał je ukryć i przenieść do Europy Środkowej. W wywiadach było jak pod lupą widać czynnik ludzki: ostatecznie liczyło się tylko to, czy ktoś w nieludzkich czasach pozostał człowiekiem. Znamienne było to, że od świadków nie było słychać nienawiści, która bywa udziałem współczesnych nacjonalistów; przeciwnie, były to historie o życiu, często z humorem oraz wieloma dobrymi wspomnieniami. Wywiady pozwoliły mi poznać aspekty wojennej i powojennej historii, o których nie miałam pojęcia.
Wojna to nie tylko historia – niestety to także współczesność dla Ukraińców. Niektórzy uczestnicy pochodzili z Doniecka i Krymu, albo byli na Majdanie. Mogę zaryzykować stwierdzenie, że historie, którymi się podzielili były dla mnie nawet bardziej cenne niż te z czasów drugiej wojny. Widziałabym przyszłość projektu rozszerzonego o współczesne konflikty i przełomowe wydarzenia. Jest to szansa na porozmawianie ze świadkami wydarzeń, o których będzie mowa w podręcznikach historii.

Zakończenie

Aktywnością zamykającą spotkanie w Oldau była symulacja budowania życia na bezludnej wyspie. Byliśmy podzieleni na trzy grupy, każda z nich odpowiedzialna za inną część życia na wyspie. Nasza praca szybko przekształciła się w rywalizacje i nauczyliśmy się chyba tego, że trudno jest ustanowić sprawiedliwe i skuteczne prawo. Była to ostatnia część rozciągającego się niemal na przestrzeni roku projektu. Dopracowaliśmy efekt końcowy w postaci wywiadów, które można obejrzeć na stronie http://www.dialogue-of-generations.org. Padły słowa podsumowania, pomysły dotyczące przyszłości projektu. Pożegnaliśmy się ze sobą wiedząc, że to już nasze ostatnie spotkanie, ale też zabierając ze sobą wiedzę i doświadczenie oraz motywację do dalszego działania.

Aleksandra Peisert, uczestniczka z Polski

Projekt został zorganizowany przez Międzynarodową Organizację Pozarządową Foundations for Freedom/Ukraina, Międzynarodowy Dom Spotkań Młodzieży w Oświęcimiu/Polska oraz Fundację Miejsc Pamięci Dolnej Saksonii/Miejsce Pamięci Bergen-Belsen/Niemcy we współpracy z Fundacją Friedricha Eberta Przedstawicielstwo w Polsce i sfinansowany ze środków Ministerstwa Spraw Zagranicznych RFN, Polsko-Niemieckiej Współpracy Młodzieży i Fundacji im. Friedricha Eberta Przedstawicielstwo w Polsce.

Koordynacja projektu: Elżbieta Pasternak, MDSM Oświęcim

Fundusz Neumannów

SZANSA NA STYPENDIUM

XVIII edycja konkursu
"Stypendium dla najzdolniejszych"

Wyniki